Het miljardengat: Waarom de mondiale financiering van natuurbescherming op een kruispunt staat

Het belangrijkste in het kort

• De wereldwijde bescherming van de biologische diversiteit (biodiversiteit) loopt momenteel vast door een financieringstekort van ongeveer 700 miljard Amerikaanse dollar per jaar.
• Een centraal twistpunt tijdens de VN-biodiversiteitstop (COP16) is het herverdelen van milieuschadelijke subsidies – overheidssteun – naar natuurvriendelijke projecten.
• Terwijl de internationale politiek stagneert, wint privaat engagement in de eigen tuin aan belang om lokale ecosysteemdiensten (het nut van de natuur voor de mens) te waarborgen.

De onderhandelingen in Cali, Colombia, eindigden zonder de gehoopte doorbraak op het gebied van financiering. Het doel van het „Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework” – een internationaal kaderplan voor de bescherming van de natuur – is ambitieus: tegen 2030 moet 30 procent van het aardoppervlak beschermd zijn. Maar natuurbescherming kost geld. Tegenover de noodzakelijke investeringen staan momenteel enorme bedragen die indirect bijdragen aan de vernietiging van leefgebieden. Het financieringstekort is het verschil tussen wat er wordt uitgegeven aan het behoud van de natuur en wat er nodig is om het uitsterven van soorten te stoppen.

De rol van milieuschadelijke subsidies

Een wezenlijke reden voor de achteruitgang van soorten zoals de hamster (Cricetus cricetus) of de veldleeuwerik (Alauda arvensis) is de industriële landbouw, die vaak door overheidsgeld wordt ondersteund. Wereldwijd vloeit er jaarlijks ongeveer 500 miljard Amerikaanse dollar naar subsidies die de natuur schaden – bijvoorbeeld door de bevordering van pesticiden of het ontwateren van veengebieden. Experts pleiten voor „middelenmobilisatie”, oftewel het beschikbaar stellen en gericht inzetten van financiële middelen om deze gelden om te buigen.

In de Duitstalige regio (Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland) betreft dit met name het beheer van cultuurlandschappen. Terwijl gelden voor het behoud van de beuk (Fagus sylvatica) in natuurlijke bossen vaak schaars zijn, worden op sommige plekken bedrijventerreinen op nieuwe locaties nog steeds fiscaal bevoordeeld.

Vergelijking van de geldstromen in natuurbescherming

Waarom lokale tuinen als „natuurkapitaal” tellen

Als het mondiale niveau geblokkeerd is, verschuift de focus naar kleinschalige oppervlaktes. Natuur wordt vaak aangeduid als „natuurkapitaal”. Deze term beschrijft de voorraad natuurlijke hulpbronnen die levensnoodzakelijke voordelen levert. De tuin is een onderdeel van dit kapitaal. In de wintermaanden bereidt de natuur zich voor op de rustfase. Door nu structuren te creëren, worden toekomstige kosten voor ongediertebestrijding of meststoffen bespaard.

Een tuin die is beplant met de eenstijlige meidoorn (Crataegus monogyna) of de wilde liguster (Ligustrum vulgare) biedt leefruimte die in het open landschap door intensief gebruik verloren gaat. De kosten voor het behoud van deze soorten in de private ruimte zijn minimaal, maar het ecologische nut in combinatie met aangrenzende tuinen is enorm.

Praktische stappen voor private „natuurbeschermingsfinanciering”

Er hoeven geen miljoenen te worden geïnvesteerd om het miljardengat op kleine schaal te compenseren. Hier zijn concrete maatregelen voor het huidige seizoen:

1. Afzien van turfproducten: Turfwinning vernietigt veengebieden, die gigantische koolstofopslagplaatsen zijn. Gebruik turfvrije aarde om het behoud van deze ecosystemen indirect te financieren.
2. Bevordering van neofyt-controle: Vervang invasieve neofyten (uitheemse planten die inheemse soorten verdringen) zoals de vlinderstruik (Buddleja davidii) door inheemse struiken zoals de gele kornoelje (Cornus mas).
3. Structuurrijkdom toelaten: Laat afgestorven plantendelen van de wilde cichorei (Cichorium intybus) gedurende de winter staan. Deze dienen als overwinteringsplek voor insecten en maken de aanschaf van insectenhotels overbodig.
4. Regionale zaadkeuze: Let bij de aankoop van zaden voor het volgende voorjaar op „regiosaadgoed”. Dit zijn zaden van planten waarvan de genetische herkomst uit de eigen regio komt.
5. Wateropslag optimaliseren: Investeer in regentonnen of infiltratievoorzieningen. Waterbeheer wordt door de klimaatverandering een van de duurste taken in de natuurbescherming.

Conclusie: Handelen ondanks politieke stagnatie

De afgebroken onderhandelingen van de COP16 tonen aan dat de bescherming van de biologische diversiteit vaak strandt op kortzichtige economische belangen. Biodiversiteit is echter de basis van ons bestaan. Door de tuin te zien als een waardevol reservoir voor soorten zoals de egel (Erinaceus europaeus) of de pimpelmees (Cyanistes caeruleus), wordt een bijdrage geleverd die in geen enkele overheidsbalans voorkomt, maar onmisbaar is voor de stabiliteit van de inheemse natuur.

Veelgestelde vragen

Wat betekent middelenmobilisatie in de natuurbescherming?

Het duidt op het beschikbaar stellen en efficiënt benutten van financiële middelen uit publieke en private bronnen om het verlies van de natuur te stoppen.

Waarom zijn subsidies een probleem voor de biodiversiteit?

Veel overheidsgelden bevorderen praktijken zoals monoculturen of het gebruik van pesticiden, die leefgebieden vernietigen en het uitsterven van soorten versnellen.

Wat is het 30-bij-30-doel?

De internationale afspraak om tegen het jaar 2030 ten minste 30 procent van de wereldwijde land- en zeeoppervlaktes onder effectieve bescherming te stellen.

Hoe helpen inheemse planten bij de mondiale natuurbescherming?

Ze ondersteunen lokale ecosystemen, bevorderen de genetische diversiteit en verminderen de behoefte aan chemische meststoffen, wat hulpbronnen spaart.

Hoofdartikel: VN-biodiversiteitstop onderbroken: Gevolgen voor de biodiversiteit

Verder lezen

• VN-biodiversiteitsconferentie onderbroken: gevolgen voor de biodiversiteit
• Dood hout in de tuin: Zo verander je snoeiafval in waardevolle biomassa
• Handleiding: een zandnestplek aanleggen voor grondnestelende wilde bijen
• Inheemse wilde planten versus sierplanten: Waarom de herkomst bepalend is voor natuurbescherming
• Stapstenbiotopen in de tuin aanleggen: Kleine oppervlakken met grote impact voor natuurbescherming