Haas of konijn? 5 verrassende feiten & praktische tips voor jouw tuin

Dit moet je weten

• Géén holbewoners: Hazen leven bovengronds en rusten in ondiepe kuiltjes, zogenaamde legers.
• Biologisch wonder: Moerhazen kunnen opnieuw drachtig worden terwijl ze al zwanger zijn (superfetatie).
• Overlevingsstrategie: Jonge hazen zijn nestvlieders en worden maar zelden gezoogd; zo wordt geur vermeden die roofdieren aantrekt.

Veel tuiniers verwarren hem nog steeds met het wilde konijn, maar de haas (Lepus europaeus) is een totaal ander dier. Hij is een meester in open landschappen en bezit biologisch fascinerende eigenschappen. Hier lees je waarom de haas niet graaft, waarom hij bokst en hoe je jouw natuurlijke tuin voor hem aantrekkelijk maakt.

1. Het leger: waarom hazen niet graven

Anders dan het wilde konijn maakt de haas geen ondergrondse burchten. Het is een dier van het open veld. Zijn rustplaats is het leger – een ondiep, geschraapt kuiltje in akkerbodem of hoog gras.

Omdat hij bovengronds rust, vertrouwt hij volledig op zijn schutkleur en zijn zintuigen. Zijn opzijgeplaatste ogen geven hem een bijna volledig zichtveld van 360 graden. Zo ziet hij roofvijanden al lang voordat zij hem opmerken.

2. Vluchtstrategie: een echte topsporter

Wanneer zijn camouflage niet langer werkt, schakelt de haas over op topsnelheid. Hij haalt snelheden tot wel 70 km/u. Maar snelheid alleen is niet genoeg tegen wendbare roofdieren. Zijn specialiteit is het slaan van haken: door op volle snelheid plotseling van richting te veranderen, laat hij zijn achtervolgers grijpen naar het niets.

3. Het ‘boksen’: een misverstand

Zie je in het voorjaar twee hazen op hun achterpoten staan die wild met hun voorpoten slaan? Lang werd dat aangezien voor ranggevechten tussen mannetjes (rammelaars).

De biologische realiteit: Meestal is het een moerhaas die een té opdringerig mannetje terugfluit. Het is afweergedrag van het vrouwtje, waarmee ze de conditie van een partner test of gewoon rust afdwingt.

4. Superfetatie: een buitenaardse voortplantingsstrategie

Dit is het meest verbluffende feit: de moerhaas beschikt over het vermogen tot superfetatie. Dat betekent dat ze opnieuw drachtig kan worden terwijl ze al zwanger is. In haar baarmoeder groeien dan embryo’s in verschillende ontwikkelingsstadia. Deze strategie verhoogt de voortplantingssnelheid enorm in de korte zomermaanden, en compenseert zo de hoge verliezen door roofdieren.

5. De jongen: meteen klaar voor de wereld

Een doorslaggevend verschil met het konijn zit in de ontwikkeling van de jongen:

• Konijn: Nestblijver (kaal en blind geboren).
• Haas: Nestvlieder (geboren met vacht en open ogen).

Moerhazen zogen hun jongen slechts kort en sporadisch (vaak maar 1 à 2 keer ’s nachts). Dat is geen rabiate moederstrategie, maar bescherming: hoe minder vaak de moeder bij het nest komt, hoe minder geur ze achterlaat die vossen of marterachtigen kan aantrekken.

Vergelijking: haas vs. wild konijn

Om verwarring in de tuin te voorkomen, helpt dit overzicht:

Praktische tip: zo help je de haas in jouw tuin

Ook al is de haas een dier van de open vlakte, in structuurrijke natuurlijke tuinen zoekt hij vaak toevlucht, zeker als het agrarisch landschap is uitgekleed. Zo maak je jouw tuin aantrekkelijk:

1. Structuur in plaats van steriliteit: Creëer eilandjes met oud gras en brede kruidenstroken. Hazen hebben dekking nodig om hun leger aan te leggen.
2. Mozaïekbeheer toepassen: Maai nooit alles in één keer. Wanneer je grasland of bermen gefaseerd maait, behouden de dieren altijd vlucht- en rustplekken.
3. Rustzones respecteren: Laat gedeelten van de tuin bewust verwilderen en betreed die niet onnodig tijdens de broed- en zoogtijd (voorjaar tot zomer).

Belangrijk: Vind je een jong haasje alleen in het gras, raak het dan niet aan. Het is meestal niet verlaten, maar wacht goed gecamoufleerd op de moeder.

Veelgestelde vragen in het kort

Waar slapen hazen?

Hazen slapen niet in holen, maar in een leger. Dat is een ondiepe kuil op de grond die bescherming en camouflage biedt.

Hoe snel is een haas?

Een haas kan topsnelheden tot wel 70 km/u bereiken en daarbij bliksemsnel haken slaan om achtervolgers af te schudden.

Waarom boksen hazen?

Vaak zijn het geen mannelijke gevechten, maar moerhazen die opdringerige mannetjes afweren (boksen als partnerkeus of verdediging).

Wat is superfetatie bij de haas?

Superfetatie betekent dat een moerhaas opnieuw drachtig kan worden terwijl ze al embryo’s in de baarmoeder draagt.

Zijn jonge hazen blind?

Nee. In tegenstelling tot konijnen zijn hazen nestvlieders. Ze worden met vacht en open ogen geboren.

Mag je jonge hazen aanraken?

Nee. De moeder laat de jongen alleen om geen roofdieren aan te trekken. Mensenlucht kan ertoe leiden dat de moeder het jong verstoot.