Naar hoofdinhoud springen
← Lebensraumtypen Europas
EUNIS: MA12Europäische Rote Liste: Data DeficientFFH-Anhang I: 1170

Macaronesian communities of upper eulittoral rock (EUNIS MA12) – Leefgemeenschappen van de makaronesische brandingsrotsen

MA12 beschrijft de karakteristieke levensgemeenschappen van de bovenste spatzone op rotskusten van de makaronesische archipels (Azoren, Madeira, Canarische Eilanden, Kaapverdië). Het habitat maakt deel uit van FFH-bijlage I-type 1170 (Riffen), maar staat in de Europese Rode Lijst als 'Data Deficient' door onvoldoende gegevens. In de brongegevens zijn geen soortenlijsten, bedreigingen of landeninformatie opgenomen.

Einordnung

Originalbezeichnung
Macaronesian communities of upper eulittoral rock
EUNIS
MA12
EU-28
Data Deficient
EU-28+
Data Deficient
FFH-Anhang I
1170 – Reefs

Het belangrijkste in het kort

  • Wat is MA12? Een marien biotooptype uit het EUNIS-systeem, dat de levensgemeenschappen van de bovenste rotskustzone (bovenste eulitoraal) op de eilanden van Makaronesië omvat.
  • Waar komt het voor? Uitsluitend in de biogeografische regio Noordoost-Atlantische Oceaan (NEA) – dus op de Azoren, Madeira, de Canarische Eilanden en Kaapverdië.
  • Wat is de bedreigingsstatus? In de Europese Rode Lijst van Habitats voor zowel EU28 als EU28+ geclassificeerd als „Data Deficient“ (onvoldoende gegevens). Er ontbreken betrouwbare informatie over bedreigingen en populatietrends.
  • Is het beschermd? Ja, via de koppeling met FFH-bijlage I, code 1170 (Riffen). Riffen zijn Europeesrechtelijk beschermde habitats van communautair belang.
  • Welke soorten leven er? In de beschikbare brongegevens niet vermeld. De typische kenmerkende soorten zijn voor de Europese risicobeoordeling niet vastgelegd.
  • Wat is de staat van instandhouding volgens Artikel 17 van de Habitatrichtlijn? Voor dit specifieke biotooptype wordt geen eigen Artikel 17-status gerapporteerd; het overkoepelende type 1170 (Riffen) wordt op Europees niveau beoordeeld, maar een koppeling met MA12 ontbreekt.

Classificatie en EUNIS-indeling

MA12 is een EUNIS-biotoopcode uit de klasse MA – Mariene habitats en valt daar onder de rotskusten van het eulitoraal. Het EUNIS-habitatclassificatiesysteem (European Nature Information System) dient om habitats in heel Europa uniform te beschrijven en is nauw verbonden met de bijlagen van de Habitatrichtlijn.

De volledige wetenschappelijke naam luidt „Macaronesian communities of upper eulittoral rock“. Het beschrijft dus niet slechts een geologische rotsbodem, maar de aan die rots gebonden levensgemeenschappen. Het bovenste eulitoraal is dat deel van de getijdenzone dat alleen bij hoogwater of door sterke golfslag wordt bevochtigd – een extreem dynamisch milieu met een hoog zoutgehalte, sterke zonnestraling en grote temperatuurschommelingen.

In tegenstelling tot veel terrestrische biotopen wordt dit mariene habitat in de Rode Lijst van Habitats niet gekarakteriseerd door typische vaatplanten of vegetatieopnamen, maar door het geheel van daar permanent of tijdelijk levende ongewervelde dieren en algen. De beschikbare gegevensbasis voor MA12 laat echter geen gedetailleerde beschrijving van deze soortensamenstelling toe.

| Kenmerk | Detail |
|---|---|
| EUNIS-code | MA12 |
| Wetenschappelijke naam | Macaronesian communities of upper eulittoral rock |
| Habitatgroep | Mariene rotskusten (eulitoraal) |
| Rode Lijstcategorie (EU28 en EU28+) | Data Deficient (DD) |
| FFH-bijlage I | 1170 (Riffen) |
| Biogeografische regio('s) | NEA (Noordoost-Atlantische Oceaan) |
| Landen (expliciet genoemd) | in de brongegevens niet vermeld |
| Typische soorten | in de brongegevens niet vermeld |
| Bedreigingen | in de brongegevens niet vermeld |
| Artikel 17-instandhoudingsstatus | niet voor dit subtype gespecificeerd |

Verspreiding en biogeografische regio

Volgens de Europese Rode Lijst van Habitats is MA12 beperkt tot de biogeografische regio Noordoost-Atlantische Oceaan (NEA). Deze strekt zich uit over de zeegebieden rond de Britse eilanden, de Noordzee en de Atlantische Oceaan tot aan de Canarische Eilanden, maar omvat voor dit biotooptype uitsluitend de makaronesische eilandengroepen.

Makaronesië is een biogeografische eenheid die bestaat uit de Azoren, Madeira, de Canarische Eilanden en de Kaapverdische Eilanden – dus vulkanische archipels in de subtropische tot tropische Atlantische Oceaan. De rotskusten van deze eilanden zijn vaak steil, basaltachtig en blootgesteld aan een sterke branding. Juist de bovenste eulitorale zone is hier door de getijden en het hoge zoutgehalte een extreme standplaats die speciale aanpassingen vereist.

Omdat de brongegevens geen precieze landen noemen, wordt het habitattype doorgaans aan deze eilanden toegekend zonder een concrete staatkundige toewijzing binnen het EU28+-schema. Dat betekent niet dat het daar niet voorkomt, maar dat de inventarisatie voor de Rode Lijst volgens een afwijkende geografische aggregatie is uitgevoerd.

Ecologische kenmerken: Bovenste eulitoraal van de makaronesische eilanden

Het bovenste eulitoraal (supralitorale rotskust) is de zone die boven de gemiddelde hoogwaterlijn ligt en alleen nog door spatwater of stormvloeden wordt bevochtigd. Factoren als UV-straling, uitdroging, extreme temperatuurschommelingen en zoutkristallisatie veroorzaken een selectiedruk die slechts weinig organismen toestaat te overleven.

Doorgaans koloniseren cyanobacteriën, korstmossen, litorale microalgen en gespecialiseerde slakkensoorten (bijv. Littorina-soorten) deze zone. Voor MA12 zijn echter geen officiële soortenlijsten beschikbaar, waardoor de exacte samenstelling van de makaronesische gemeenschappen niet uit de Rode Lijst-gegevens kan worden afgeleid. In andere regio's domineren vaak vertegenwoordigers van de geslachten Littorina, Melarhaphe of Tectarius, die met kalkdeksels en slijmlagen tegen uitdroging zijn beschermd.

Omdat het Makaronesische bekken geïsoleerd is en wordt beïnvloed door warme stromingen (bijv. de Canarische stroom), kunnen hier endemische of regionaal typische vormen voorkomen, die in de beschikbare bronnen echter niet zijn gedocumenteerd. Dit gebrek aan informatie is precies de reden waarom de risicobeoordeling „Data Deficient“ luidt.

Bedreiging en Rode Lijst: Data Deficient

In de Europese Rode Lijst van Habitats (2022) wordt MA12 zowel voor de EU28 (de 28 lidstaten ten tijde van de beoordeling) als voor het uitgebreide gebied EU28+ (inclusief geassocieerde staten) in de categorie „Data Deficient“ (DD) ingedeeld. Er wordt geen concreet criterium (A, B, C of D) voor deze indeling genoemd, omdat het ontbreken van gegevens het belangrijkste obstakel is.

Data Deficient betekent niet „niet bedreigd“. Het geeft aan dat de beschikbare informatie ontoereikend is om een bedreigingscategorie (bijv. „Least Concern“, „Vulnerable“ of „Endangered“) toe te kennen. Voor MA12 ontbreken met name

  • kwantitatieve gegevens over de ruimtelijke omvang,
  • trends in de tijd (afname of toename),
  • de identificatie van de typische soorten,
  • de benoeming van concrete bedreigingen.

Deze datalacune is voor eilandhabitats niet ongebruikelijk. Vaak zijn rotskusten moeilijk toegankelijk, monitoringprogramma's duur en de taxonomische determinatie veeleisend. De classificatie als „Data Deficient“ moet worden opgevat als een oproep om de kennisbasis te verbeteren voordat er mogelijk onopgemerkte verliezen optreden.

FFH-bijlage I – Relatie met riffen (1170)

MA12 is verbonden met het FFH-habitattype 1170 (Riffen). Deze koppeling (aangegeven met het symbool „#“ in de brongegevens) toont aan dat MA12 valt onder het ruime rifbegrip van de Habitatrichtlijn.

Bijlage I-code 1170 omvat zowel biogene riffen (bijv. mosselbanken, Sabellaria-riffen) als geogene riffen met rots- en harde substraten, waarop een karakteristieke levensgemeenschap groeit – precies dit is van toepassing op de makaronesische rotskusten. Daarom genieten de gemeenschappen van het bovenste eulitoraal de beschermingsstatus van de Habitatrichtlijn, ook al wordt de specifieke verschijningsvorm MA12 niet als apart subtype in de Artikel 17-rapportage behandeld.

Voor de rapportage volgens Artikel 17 van de Habitatrichtlijn rapporteren de lidstaten elke zes jaar over de staat van instandhouding van de bijlage I-typen op hun grondgebied. Voor type 1170 worden geaggregeerde beoordelingen gegeven, die MA12 echter niet afzonderlijk vermelden. Of de staat van instandhouding van de makaronesische riffen als geheel gunstig of ongunstig is, hangt sterk af van de nationale rapporten van Spanje (Canarische Eilanden) en Portugal (Azoren, Madeira). In de brongegevens van het EEA-pakket is voor MA12 expliciet geen Artikel 17-status opgenomen.

Ontbrekende gegevens: Biodiversiteit, bedreigingen en instandhoudingsstatus

Transparantie over wat niet bekend is, hoort bij een degelijk vakartikel. Voor MA12 zijn in de officiële EEA-dataset de volgende velden niet beschikbaar:

  • Typische soorten: Er zijn geen gids- of kenmerkende soorten vermeld. Dat betekent niet dat ze er niet zijn, maar dat ze in het kader van de Rode Lijst niet zijn vastgelegd.
  • Bedreigingen: Noch antropogene belasting (vervuiling, betreding, klimaatverandering) noch natuurlijke bedreigingsfactoren zijn gedocumenteerd.
  • Herstelaantekeningen: Concrete aanwijzingen voor het herstel van beschadigde bestanden bestaan niet.
  • Artikel 17-instandhoudingsstatus: Er is geen eigen staat van instandhouding voor MA12, alleen de overkoepelende rapportage over riffen (1170).
  • Landspecifieke toewijzing: De dataset bevat geen lijst van landen.

Deze lacunes onderstrepen hoe belangrijk een voorzichtige interpretatie is. Voor de communicatie met burgers, gemeenten en hobby-natuurwaarnemers betekent dit: We kunnen over dit habitat informeren, maar geen soortenlijsten, gevaren of regionale bedreigingen afleiden. Wie makaronesische rotskusten bezoekt, zou echter door waarnemingsmeldingen (bijv. op citizen-science-platforms) kunnen bijdragen aan het verbeteren van de gegevensbasis.

Betekenis voor natuurbehoud en gemeenten

Ook al blijft de abiotische en biologische checklist onvolledig, MA12 heeft een grote natuurbehoudswaarde:

  • Beschermingsstatus via de Habitatrichtlijn: Als onderdeel van habitattype 1170 (Riffen) valt MA12 onder een beschermingsregime dat door de verantwoordelijke lidstaten moet worden uitgevoerd. Dat betekent dat ingrepen in dit habitat mogelijk aan een FFH-toets onderworpen zijn.
  • Indicator voor intacte kustprocessen: De bovenste eulitorale zone reageert gevoelig op veranderingen in waterkwaliteit, sedimentaanvoer en kustmorfologie. Haar aanwezigheid in goede staat duidt vaak op een over het geheel genomen gezonde kustdynamiek.
  • Relevantie voor tuin en gemeente: MA12 is een puur marien biotoop en kan niet 1-op-1 in tuinen of stedelijk groen worden nagebootst. De kennis over dit habitat kan echter het bewustzijn voor de waarde van natuurlijke kustgedeelten vergroten – bijvoorbeeld wanneer het gaat om toeristisch gebruik, betonverharding of rotswinning. Lokale informatiepanelen langs kliffen kunnen de abstracte EUNIS-code voor burgers beleefbaar maken.

Voor gemeenten in kustregio's loont het de moeite om in de nationale FFH-beheerplannen te kijken of er trajecten met rifhabitattype 1170 zijn aangewezen en of daarin de typische makaronesische verschijningsvorm wordt geregistreerd.

Veelgestelde vragen (FAQ)

1. Wat betekent EUNIS-code MA12?

MA12 is de code voor „Macaronesian communities of upper eulittoral rock“ in het Europese habitatclassificatiesysteem EUNIS. Het beschrijft levensgemeenschappen van het bovenste rotskustgebied op de eilanden van Makaronesië.

2. Waarom staat MA12 op de Rode Lijst als „Data Deficient“?

De Europese Rode Lijst van Habitats beoordeelt de bedreiging aan de hand van criteria zoals areaalverlies of kwaliteitsverlies. Voor MA12 zijn de beschikbare wetenschappelijke gegevens ontoereikend om een categorie toe te kennen – vandaar de classificatie als „onvoldoende gegevens“.

3. Behoort MA12 tot de FFH-habitattypen?

Ja, MA12 wordt toegewezen aan bijlage I-type 1170 (Riffen). Riffen zijn Europeesrechtelijk beschermd en moeten in een gunstige staat van instandhouding worden behouden of hersteld.

4. Welke dieren en planten leven in dit habitat?

In de brongegevens van het Europees Milieuagentschap worden geen typische soorten genoemd. Doorgaans vindt men in dergelijke zones echter weekdieren, kreeftachtigen en algen. Precieze gegevens ontbreken.

5. In welke landen komt MA12 concreet voor?

De dataset bevat geen landentoewijzing, maar de biogeografische eenheid Makaronesië omvat de Azoren (Portugal), Madeira (Portugal), de Canarische Eilanden (Spanje) en Kaapverdië (niet-EU). Voor het EU28-gebied zijn de eerste drie relevant.

Gebruikte bronnen

Häufige Fragen

Wat betekent EUNIS-code MA12?

MA12 is de code voor „Macaronesian communities of upper eulittoral rock“ in het Europese habitatclassificatiesysteem EUNIS. Het beschrijft levensgemeenschappen van het bovenste rotskustgebied op de eilanden van Makaronesië.

Waarom staat MA12 op de Rode Lijst als „Data Deficient“?

De Europese Rode Lijst van Habitats beoordeelt de bedreiging aan de hand van criteria zoals areaalverlies of kwaliteitsverlies. Voor MA12 zijn de beschikbare wetenschappelijke gegevens ontoereikend om een categorie toe te kennen – vandaar de classificatie als „onvoldoende gegevens“.

Behoort MA12 tot de FFH-habitattypen?

Ja, MA12 wordt toegewezen aan bijlage I-type 1170 (Riffen). Riffen zijn Europeesrechtelijk beschermd en moeten in een gunstige staat van instandhouding worden behouden of hersteld.

Welke dieren en planten leven in dit habitat?

In de brongegevens van het Europees Milieuagentschap worden geen typische soorten genoemd. Doorgaans vindt men in dergelijke zones echter weekdieren, kreeftachtigen en algen. Precieze gegevens ontbreken.

In welke landen komt MA12 concreet voor?

De dataset bevat geen landentoewijzing, maar de biogeografische eenheid Makaronesië omvat de Azoren (Portugal), Madeira (Portugal), de Canarische Eilanden (Spanje) en Kaapverdië (niet-EU). Voor het EU28-gebied zijn de eerste drie relevant.

Quellen